Đèo Tam Điệp — đèo Ba Dội, phòng tuyến của đại quân Tây Sơn

Giới thiệu

"Một đèo, một đèo, lại một đèo / Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo" — đèo Ba Dội trong thơ Hồ Xuân Hương chính là đèo Tam Điệp: ba đỉnh đèo nối nhau chặn ngang đường Thiên Lý Bắc – Nam xưa, trên ranh giới Ninh Bình – Thanh Hóa.

Cuối năm Mậu Thân 1788, theo kế của Ngô Thì Nhậm, các tướng Tây Sơn rút quân về đây lập phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn trước 29 vạn quân Thanh. Giữa tháng Chạp, đại quân của vua Quang Trung hội tại phòng tuyến này trước khi thần tốc tiến ra Bắc, mở màn trận đại phá quân Thanh mùng 5 Tết Kỷ Dậu 1789. Trên đỉnh đèo cao nhất còn tấm bia thơ tạc năm Thiệu Trị thứ 2 (1842).

Ở đâu?

Dãy Tam Điệp chạy trên ranh giới hai tỉnh: phía Ninh Bình thuộc thành phố Tam Điệp, phía Thanh Hóa là Bỉm Sơn. Khu di tích cách trung tâm thành phố Hoa Lư khoảng 20 km theo hướng quốc lộ 1A đi Thanh Hóa; đỉnh cao nhất của đèo khoảng 110 m.

Có gì?

• Bia thơ Thiệu Trị 1842 — "nhà bia Ba Dội" trên đỉnh đèo cao nhất.
• Dấu tích lũy cổ: lũy Ông Ninh còn khá rõ (dài 135 m), Kẽm Đó, nền đồn Tam Điệp.
• Đền Dâu, đền Quán Cháo ngay trục quốc lộ 1A — hai điểm tâm linh trong quần thể phòng tuyến.
• Cảnh ba đỉnh đèo — không gian của bài thơ Đèo Ba Dội.

Nói thật lòng: di tích vật thể còn lại khá ít — lũy cổ phần lớn đã mất, đồn chỉ còn dấu vết. Giá trị của điểm này nằm ở bia đá, cảnh đèo và câu chuyện lịch sử; nên đọc trước bối cảnh để chuyến ghé thăm có chiều sâu.

Giá vé đèo Tam Điệp

Đang cập nhật — liên hệ BQL.

Các nguồn đang ghi mức giá khác nhau nên chúng tôi không đăng số cho tới khi xác minh được với ban quản lý. Đây là nguyên tắc của trang: chỉ đăng giá có nguồn chính thức kèm ngày kiểm tra.

Giờ mở cửa

Giờ mở cửa đang được cập nhật.

Đi mất bao lâu?

Là dạng điểm ghé ngắn trên đường — chừng một giờ, thường kết hợp đền Dâu, đền Quán Cháo khi chạy trục Bắc – Nam.

Thời điểm đẹp

Mùa xuân và mùa hè cây xanh, không khí dễ chịu; đầu xuân cũng là mùa lễ đền Dâu – Quán Cháo trên cùng trục đường.

Lưu ý và chuẩn bị

• Đèo nằm trên trục giao thông — chú ý an toàn khi dừng đỗ chụp ảnh.
• Đi giày thể thao nếu muốn lên nhà bia; mang nước.
• Không leo trèo lên dấu tích lũy cổ — di tích đã mong manh.
• Các nguồn không nêu việc bán vé; trang này chưa khẳng định miễn phí khi chưa có nguồn chính thức ghi rõ.

Trẻ em, người cao tuổi có phù hợp?

Hợp người mê lịch sử Tây Sơn – Quang Trung, người yêu thơ Hồ Xuân Hương, và khách chạy xe trục Bắc – Nam muốn một điểm dừng có câu chuyện. Không phải điểm vui chơi cho trẻ nhỏ.

Bãi đỗ xe

Chưa có thông tin bãi đỗ chính thức — xe con có thể dừng theo biển báo khu vực đền Dâu, đền Quán Cháo.

Bản đồ

Vị trí trên bản đồ hiển thị theo tên địa điểm; tọa độ chính xác đang được chuẩn hóa.

Khoảng cách và di chuyển

Khoảng cách từ Nhà hàng Thăng Long tới điểm này chưa đo được (vị trí đang xác minh) — chỉ nên ước lượng là "trong tỉnh Ninh Bình"; chúng tôi sẽ cập nhật số thật sau.

Điểm tham quan gần đây

• Hồ Yên Thắng

Khoảng cách đo bằng OSRM từ Nhà hàng Thăng Long ngày 31/08/2026 (tọa độ các điểm là tọa độ xấp xỉ, sẽ chuẩn hóa dần).

Ở đâu gần đây?

• The Five Resort & Golf Hoàng Gia (Resort)
• Dong Giao Bungalows Ninh Binh (Homestay)

Khoảng giá chỉ để tham khảo, thay đổi theo thời điểm — chi tiết từng nơi trong cẩm nang lưu trú Ninh Bình. Website Thăng Long không nhận đặt phòng.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm: Cẩm nang du lịch Ninh Bình · Bảng giá vé các điểm du lịch Ninh Bình · Đặc sản dê núi Ninh Bình